ไวรัสตับอักเสบบี: ติดต่อทางไหน ตรวจอะไร และวัคซีนเกี่ยวข้องอย่างไร

ไม่เห็นอาการ ไม่ได้แปลว่าไม่มีการติดเชื้อ

ไวรัสตับอักเสบบีหรือ HBV ทำให้เกิดการติดเชื้อได้ทั้งระยะเฉียบพลันและเรื้อรัง หลายคนไม่มีอาการ จึงไม่ควรรอให้เหนื่อยหรือมีตัวเหลืองก่อนคิดเรื่องการตรวจ

หากพบผลบวก ไม่ควรสรุปความรุนแรงจากชื่อโรคเพียงอย่างเดียว ผู้รักษาจะประเมินข้อมูลเพิ่มเติมและวางแผนติดตาม การรู้ผลช่วยให้ดูแลตนเองและคนใกล้ชิดอย่างมีข้อมูล

แนวทาง CDC ของสหรัฐอเมริกาแนะนำให้ผู้ใหญ่อายุ 18 ปีขึ้นไปตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีอย่างน้อยหนึ่งครั้งด้วย triple panel ได้แก่ HBsAg, anti-HBs และ total anti-HBc และแนะนำตรวจ HBsAg ทุกการตั้งครรภ์ การตรวจที่เหมาะสมและสิทธิบริการในไทยควรยืนยันกับสถานพยาบาล ไม่ใช้แนวทางต่างประเทศแทนแผนดูแลเฉพาะบุคคล

อ้างอิง: CDC — ความรู้พื้นฐานไวรัสตับอักเสบบี CDC — การตรวจไวรัสตับอักเสบบี

ช่องทางติดต่อกับการอยู่ร่วมกันทั่วไป

เชื้อแพร่ได้เมื่อเลือด น้ำอสุจิ หรือสารคัดหลั่งบางชนิดของผู้ติดเชื้อเข้าสู่ร่างกายอีกคน รวมถึงการถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกช่วงคลอด การใช้เข็มหรือสิ่งของที่อาจปนเปื้อนเลือดร่วมกันเป็นประเด็นที่ควรป้องกัน

CDC ระบุว่าไม่ติดต่อผ่านการกอด ไอ จาม หรือใช้ภาชนะรับประทานอาหารร่วมกันตามปกติ จึงไม่ควรตีตราหรือแยกผู้ติดเชื้อออกจากกิจวัตรครอบครัว แต่ควรใช้ความระมัดระวังกับเลือดและของใช้ส่วนตัวที่เกี่ยวข้อง

อ้างอิง: CDC — ความรู้พื้นฐานไวรัสตับอักเสบบี

HBsAg กับ anti-HBs เป็นคนละค่า

HBsAg ใช้ช่วยตรวจการติดเชื้อปัจจุบัน ส่วน anti-HBs เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกัน และ total anti-HBc ช่วยให้ข้อมูลการเคยสัมผัสเชื้อ การแปลผลต้องดูชุดผลร่วมกันและประวัติ เช่น การฉีดวัคซีนหรือการตรวจครั้งก่อน

ตารางนี้ช่วยอ่านชื่อ ไม่ใช่ตารางวินิจฉัย หากผลบางตัวเป็นบวกหรือลบที่ดูขัดกัน ให้ให้ผู้รักษาอธิบายก่อนสรุปว่ามีภูมิ ติดเชื้อ หรือปลอดภัยแล้ว

อ้างอิง: CDC — การตรวจไวรัสตับอักเสบบี

วัคซีนและการตรวจในบริบทประเทศไทย

วัคซีนเป็นวิธีป้องกันไวรัสตับอักเสบบี ส่วนผู้ติดเชื้ออยู่แล้วต้องได้รับการประเมินและติดตาม ไม่ใช้การฉีดวัคซีนแทนการรักษา หากจำประวัติวัคซีนไม่ได้ ให้นำสมุดหรือเอกสารที่หาได้ไปปรึกษาหน่วยบริการ

กรมควบคุมโรคมีการสื่อสารเรื่องการป้องกัน คัดกรอง และเข้าถึงการรักษาในไทย การเลือกตรวจและสิทธิบริการอาจขึ้นกับประวัติ อายุ และระบบสิทธิ ควรยืนยันกับสถานพยาบาล ไม่ใช้เกณฑ์อายุของต่างประเทศเป็นเงื่อนไขสิทธิไทยโดยตรง

อ้างอิง: CDC — ความรู้พื้นฐานไวรัสตับอักเสบบี กรมควบคุมโรค — การป้องกัน คัดกรอง และเข้าถึงการรักษาไวรัสตับอักเสบ

เมื่อได้ผลตรวจแล้ว ควรถามอะไรต่อ

เก็บรายงานฉบับจริงและจดชื่อการตรวจให้ครบ หากผลบวก ให้ถามว่าต้องตรวจยืนยันหรือประเมินอะไรต่อ ต้องติดตามกับแพทย์ด้านใด และควรให้คนใกล้ชิดมารับคำปรึกษาอย่างไร

หากเพิ่งสัมผัสเลือดหรือมีเหตุที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ ให้ติดต่อสถานพยาบาลโดยเร็วเพื่อประเมินการป้องกันหลังสัมผัส ไม่รออาการและไม่ใช้เพียงผลตรวจเก่ามาตัดสินความเสี่ยงครั้งใหม่

• ผลตรวจนี้ตอบเรื่องเชื้อหรือภูมิคุ้มกัน
• ควรตรวจเพิ่มเติมหรือรับวัคซีนตามประวัติอย่างไร
• คนในครอบครัวหรือคู่ควรปรึกษาเรื่องใด
• นัดติดตามครั้งต่อไปเมื่อไรและต้องเตรียมข้อมูลอะไร

อ้างอิง: CDC — การตรวจไวรัสตับอักเสบบี